UTRECHT – Jarenlang verplicht gegevens over je bedrijf bij de overheid inleveren en vervolgens zien dat een milieuorganisatie ze kan opvragen. Daar zit de pijn bij landbouworganisaties nu de rechter weigert de openbaarmaking van gegevens van boerenbedrijven tegen te houden. Ze vrezen onder meer dat de informatie straks wordt gebruikt voor handhavingsverzoeken tegen boeren.

Milieuorganisatie Mobilisation for the Environment (MOB) vroeg in 2023 via de Wet open overheid om een flinke berg gegevens van agrarische bedrijven. En het gaat niet alleen om recente informatie. Een deel gaat terug tot 1989.

Hoeveel dieren stonden er op een bedrijf, hoe werden ze gehuisvest en welk stalsysteem werd gebruikt? Maar ook: welke grond hoorde erbij en wat werd daarop verbouwd? Het zijn gegevens die boeren zelf bij de overheid hebben aangeleverd en waarvan een deel nu dus bij MOB terecht kan komen.

Vier landbouworganisaties probeerden dat tevergeefs tegen te houden. Privacy speelt daarbij een rol: een boerenbedrijf is nogal eens gevestigd op hetzelfde adres als het woonhuis. Ook mogelijke acties van dierenrechtenactivisten werden als zorg genoemd. Maar de angst zit vooral in wat er daarna met die berg informatie kan gebeuren. De organisaties vrezen dat de gegevens worden gebruikt voor handhavingsverzoeken als daar bijvoorbeeld uit blijkt dat een bedrijf te veel uitstoot.

Bij een belangrijk deel van de gegevens staat de deur juridisch al open. Uit aantallen dieren en hun huisvesting kan informatie over de uitstoot worden gehaald. Daarmee zijn het emissiegegevens en die moeten volgens de Woo openbaar worden. Privacy of andere bezwaren kunnen dat niet tegenhouden.

Bij andere bedrijfsgegevens mocht de minister die belangen wel meewegen. Ook daar kregen de landbouworganisaties de rechter niet mee: de bezwaren wegen volgens hem niet zwaar genoeg om de gegevens geheim te houden.

De uitspraak is nog niet het definitieve einde van de juridische strijd. De landbouworganisaties hadden de rechter gevraagd de openbaarmaking tegen te houden zolang hun beroepen lopen. Dat gebeurt echter niet, waardoor de minister de gegevens nu mag vrijgeven.

En daarmee is de onrust op het boerenerf niet weg. Gegevens die boeren zelf bij de overheid hebben aangeleverd, kunnen jaren later terechtkomen bij een partij met een heel ander belang. Wat daar vervolgens mee gebeurt, hebben ze niet meer zelf in de hand.